Diyetisyen Diyet Yemekleri Diyet Listesi Diyet Programları Tarifleri

Bebeğin doğumundan sonraki ilk hafta içinde teşhis edimek koşuluyla çeşitli maddelerin metabolizmadaki nadir fakat ciddi orandaki eksikliklerinin yeterli düzeyde tedavi edilebilmesi mümkündür. Bununla beraber, eğer tedavi edilmeden bırakılırsa bu bozukluklar, zihinsel ağırlık, bodurluğa yol açan yavaş fiziksel gelişme ve katarakt gibi çeşitli harabiyet problemlerine neden olabilmektedir. Çoğu devetlerde yeni doğmuş bebeklerin bu noksanlıklara karşı uygun olan şekilde tedavi edilmesi ve normal bir yasam şansını yakalayabilmesi için çeşitli testlere tabi tutulması zorunlu hale getirilmiştir.

Bebeğinizin doktoru ya da hastanede bebeğinizi dünyaya getiren hemşireler sizin bebeğiniz için hangi bozukluklarda hangi testin uygulanması gerektiği konusunda sizi aydınlatacaktır. Aşağıda yeni doğmuş bebeğinizde uygulanabilecek üç metabolik test hakkında açıklamalar verilmiştir.

Phenylketonuria

Phenylketonuria (PKU, ya da fenilketonuri), doğuştan gelen bir enzim eksikliğidir; normal metabolizmayı altüst eder ve beyinde harabiyete neden olur. Bu kalıtımsal eksikliğe beyaz ırktan olan bebeklerde nadir rastlanmakta, siyah ırktan olan bebeklerde ise çok daha az oranda rastlanmaktadır.

PKU ile doğan bebekler doğum esnasında normaldirler. Bu bebekler çoğunlukla kardeşlerinden daha sarışındırlar ve açıkt renk bir cilt rengine ve mavi gözlere sahiptirler.

Teşhis edilmeyen ya da tedavi edilmeden gönderilen bebekler tipik, şekilde zihinsel bozulma geliştirirler. Genellikle PKU lu bir bebek doğum esnasında normal bir zeka düzeyine sahipken, ilk yaş gününe eriştiğinde bu zeka oranı 50 IQ oranında eksilir. Bu çocuklarda zeka geriliği o kadar ciddidir ki, bu tip çocukların bir kurumda bakılması çoğunlukla bir zorunluluk haline gelir.

Bugün birçok devlet bu tür bir sonuçla karşılaşmamak için tüm bebeklerin PKU testinden geçirilmesini zorunlu kılmıştır. Test çok basittir ve bebeğin yalnızca birkaç damla kanına gereksinim vardır. Her ne kadar PKU, bebek doğduktan 4 saat sonra gibi erken bir dönemde aranabilirse de, testin doğruluğu bebeğin bir şeyler yemiş ve yeterli miktarda protein almasına bağlı olduğundan, çoğunlukla doğumdan üç gün sonra yapılır, özellikle anne sütüyle beslenen bebekler anne sütü gelene kadar, yani doğumdan üç ya da dört gün sonrasına kadar genellikle fazla protein alamazlar. Bu yüzden, eğer bebeğinizi anne sütüyle besliyorsanız, bebeği, hastaneden ayrıldıktan birkaç gün sonra kısa bir test için tekrar hastaneye götürmeniz gerekmektedir.

Bebeğinizde PKU enzimine rastlanması halinde size özel bir diyet tavsiye edilecektir. Eğer normal olmayan bu durum zamanında tespit edilmiş ve düzeltilmiş ise, bebeğiniz normal olacaktır.

Galactosemia (Galaktosemi)

Bu da, galaktozun glikoza çevrilememesi dolayısıyla ortaya çıkan bir metobalizma bozukluğudur. Her 40.000 ya da 50.000 çocuktan birinde meydana gelen kalıtımsal bir bozukluktur. Çok ciddi bir hastalıktır ve tedavi edilmediği takdirde, normal doğmuş diğer bebeklerde rastlanmayan beyin hasarları ve katarakt oluşturabilir, karaciğer problemlerine neden olabilir.

Düzenli gelişme göstermeyen ya da spazm, uyuşukluk, sürekli sarılık, beslenme güçlükleri gibi bulgular veya kanında şeker azlığı kaydedilen yeni doğmuş bebekler, galaktosemi mevcut olup olmadığını belirlemek için kan yada üre testine tabi tutulmalıdırlar.

Tedavi, galaktoz içermeyen bir diyetten ibarettir. Teşhis erken yapıldığı sürece bebeğin normal bir yaşama ulaşabilme şansı yüksektir.

Hipotirodizm

Bu hastalık, tiroiö hormonu salgısının eksikliği dolayısıyla ortaya çıkan bir rahatsızlıktır.

Hipotirodizm kızlarda erkek çocuklara nazaran iki misli daha fazla rastlanmaktadır. 50 milyon bebeğin neonatal (doğum sonrası ilk 30 günlük) dönemlerini kapsayan ve tüm dünya çapında yapılan testler neticesinde, bu hastalığın her 4.000 çocuktan birinde meydana geldiği ortaya çıkarılmıştır. Bu denli yakın gözlemler yapılmadan önce bu hastalık çok az başlangıç belirtisine rastlandığı için çoğunlukla tanımlanamıyordu.

Hastalığın belirtileri, yaklaşık, kabız ve yavaş fiziksel gelişme şeklinde ortaya çıkar. Hastalıklı bebekler normal bebeklere nazaran daha çok uyurlar ve çok az ağlarlar. Belirtiler ilk birkaç aydan sonra daha belirgin hal almaya başlar.

Belirtilerin başlangıçta yok zannedilebilmesi ya da az olması, daha sonra da yavaş bir şekilde seyretmesi nedeniyle, doğuştan gelen hipertiroidizmi bertaraf edebilmek için tüm bebekler dikkatle gözlemlenmelidir.

Eğer tedavi edilmeden bırakılırsa, bu hastalığa sahip olan çocuklar genellikle zihinsel gerilik gösterirler ve kısa boylu olurlar. Tiroid hormonu ile tedavi, büyüme problemlerini ortadan kaldırmak için yeterlidir.

Uzmanlar, doğum esnasında yoğun bir gözlemin bu çocukların normal yaşam şansını yakalayabilmesi için çok önemli olduğu konusunda hemfikirdirler. Çalışmalar, yaşamlarının beşinci ayına kadar tedavi edilmeye başlanan çocukların IQ düzeylerinin ilk aşamada normal geliştiğini göstermektedir. Daha sonraki okul performansını belirlemek için başka incelemeler gerekmektedir.

Hamileliği esnasında sık sık ilaç almış bir annenin yeni doğmuş bebeği doğumdan sonra ilaç eksikliği semptomu denilen bir tepki içine girer. Bebekte bu semptoma neden olan maddeler/ilaçlar arasında şunlar sayılabilir:
narkotikler (eroin, morfin, metadon), barbitüratlar (özellikle fenobarbütal), analjezikler (reçeteyle verilen ağrı kesici ilaçlar), trankilizanlar ve yatıştırıcılar, alkol, amfitaminler ve pensiklidin (PCP).

Annesi madde/ilaç bağımlısı olmuş yeni doğmuş bebek, doğumdan 72 saat sonra uyuşturucu eksikliğini, bırakma belirtileri ile belli edecektir. Bu belirtiler arasında huzursuzluk, aşırı aktivite, uyku ve beslenme bozuklukları, ishal, kusma, konvülsiyon (kasların istemsiz kasılması), tiz ağlama ve artmış solunum derinliği ve oranı.

Eğer anne barbitüratlara bağımlı olmuş ise bebekte eksiklik semptomları doğumdan 7 ila 10 gün sonrasına kadar ortaya çıkmayacaktır. Belirtiler arasında huzursuzluk ve huysuzluk sayılabilir.

Doğumdan sonra, uyuşturucu eksikliği sendromunun tedavi edilmesi gerekebilir. Bebek aynı zamanda daha ana rahmindeyken büyüme gecikmesi ve prematürelik problemlerine karşı artan bir risk altındadır.

Bebek ayrıca soluma güçlüğü ya da solunum zayıflığına karşı oksijen verilmesine de gereksinim duyabilir. Eğer eksiklik semptomları hafif ise yalnızca sessiz, rahat bir ortam sağlamak, kundaklamak, yumuşak bir şekilde ilgilenmek ve sık sık beslemek suretiyle tedavi yoluna da gidilebilir.

Eğer semptomlar ağır ise uyuşturucu tedavisi (özellikle fenobarbütal, klorpromazin, paregorik ya da diapazem içerenler) gerekebilir. Semptomları ortadan kaldırabilecek en küçük dozlar verilir. Yeni doğan bebeğin uzunca bir süre hiçbir şikâyeti olmadıkça ve semptomlar ortadan kalktığında doktor, çocuk artık hiç ilaca gereksinim duymayacak duruma gelene kadar dozları düşürür.

Uyuşturucu eksikliği sendromundan muzdarip yeni doğmuş bebeklerde solunum güçlüğü sendromundan ve ani bebek ölümü sendromundan daha çok kuşkulanıldığından, bu tip bebekler dikkatle takip edilmelidir. Eksiklik sendromu nadiren öldürücü olabilir; fakat çocuğun sağlığı ve gelişmesi yönünden uzun süreli etkileri olabilir.

Bir bebeğin doğuşu kadar heyecan verici çok az şey vardır. Doğumla birlikte, 9 ay süren uzun bekleyiş sona erer ve “Bebeğim kız mı olacak, erkek mi? Kime benzeyecek? Normal bir bebek olacak mı? onu sevecek miyim?” sorularının tümü birden yanıtını bulmuş olur.

Bebeğin anne ve babası, yeni doğmuş bir bebekleri olduğunu bilmenin sevincini yaşıyor olmalarına karşın, doğumdan sonra kendilerini ilk defa biraz bunalmış hissederler; çünkü, daha dün yalnızca bir çift iken, bugün bir aile olmuşlardır. Bebeğin, anne ve babasınınkilerden daha önce karşılanması gereken birçok gereksinimleri vardır ve yeni doğmuş bir bebeğin her şeyi anne ve babasına bağıdır. Sorumluluk başlangıçta korku verici görünebilir ve hiçbir şeyi doğru olarak yapmadığınızı zannedebilirsiniz.

Yeni lohusalık dönemi (bebeğin ilk ayı) en deneyimli anne babalar için bile çok çetin bir sınav olabilir; çünkü her bebek birbirinden farklıdır. Daha önce belki hepsi de başlangıçtan itibaren bakımı sorun çıkarmayan; uslu, acık-madıkça, altını ıslatmadıkça, yorulmadıkça ve günün belli bir kesiminde uykusuz kalmadıkça hiç ağlamayan üç ayrı bebek dünyaya getirmiş olabilirsiniz. Ardından bir dördüncü çocuk gelir. Bu bebek ötekilerin aksine emzirme esnasında huysuzluk edebilir, hiçbir belirgin sebep yokken her gece en az üç saat ağlayabilir ve 1 ya da 2 saatten fazla gündüz uykusu uyumaz.

Artık sabrınız taşmak üzeredir. Gizliden gizliye bebeğinizin herhangi bir rahatsızlığı olup olmadığını düşünmeye başlarsınız. Oysa çoğu-nukla yanlış olan hiçbir şey yoktur. Bebeğin ilk ayı aslında onun yaşamıyla yakından ilgilenen herkes için bir alışma dönemidir.

Anne ve babalar için bu alışma dönemi eşit değerde zordur. Baba, eşinin ilgisini kendisinden çalan yeni doğmuş bebeğe karşı kıskançlık hissedebilir. Uykusuzluktan bitkin hale gelen ve yeni doğum yapmış olma sıkıntısını henüz üzerinden atmakta olanyeni annenin düşünceleri ise daha farklıdır. Yeni annenin kafasında “Bebeğime bakabilecek miyim? Bebeğe olan sevgimden neden bunalmıyorum? Şu fazla kilolardan kurtulabilecek miyim? Kocam beni eskisi gibi çekici bulacak mı, yoksa onun için artık sadece çocuğunun annesi mi olacağım?” sorulan dolaşmaktadır, çoğu kocaların bebekle birlikte annesini de ağlarken görmeleri ender rastlanan bir manzara değildir.

O halde, bebeğinizin ilk ayını nasıl rahatça atlatabilirsiniz? Çocuk bakımında uzman olan doktorların bu konudaki önerilerinin bazıları şunlardır: Her şeyden önce sakin olun! Bebeğin uyuduğu saatlerde anne de uyumalıdır. Bırakın ortalık biraz tozlansın! Harika yemekler pişirmeye bir süre için ara verin. Ve bebeğinizi görmeye gelen her misafiri alabildiğine ağırlamaya da kendinizi zorunlu hissetmeyin, siz ve bebeğiniz birlikte olmaya alıştığınızda hayatın daha kolaylaştığını farkedeceksiniz.

Her ne kadar yeni doğan bebeklerin çoğu (tamamı değil) günün önemli bir bölümünü uyuyarak geçirir ve çok kısa bir süre için uyanırlarsa da, bu kısa fakat önemli süre esnasında bebeğinizin ne kadar sosyal bir yaratık olduğunu keşfedeceksiniz. Bebeğinizle aranızda yakın bir ilişki oluşturmak için kucaklama, sarılma, onunla oynayarak cilveleşme ve gözgöze gelme çok önemlidir.

Bebeğinizi hafife almayın sakini çünkü henüz sadece bir aylık olan bir bebek bile ailesini tanır ve seslerini, özellikle anne ve babasının sesini ayırdedebilir.

Bir bebeğin yetenekleri sınırlıdır, fakat hiç de düşündüğünüz kadar az değildir. Bebeğiniz temel duyuların tümüne birden sahip olarak doğmuştur; görebilir, işitebilir, koku alabilir ve ağlamak yoluyla iletişim kurabilir. Ayrıca, güçlü refleksleri sayesinde bir dereceye kadar kendisini korumayı da becerebilir.

Doğumdan birkaç gün sonra ağız refleksi, bebeğin soluk alıp vermesini kolaylaştırmak için, bebeğin soluk yolu mukozasını temizleye-bilmesini olası kılar.

Güçlü kapanma refleksi sayesinde gözleri parlak ışığa karşı korunabilrnektedir. Bebeğin yalnızca bir tarafı üşüse bile vücudunun tamamı renk değiştirir ve vücut ısısı düşer, bebeğiniz soğuğun etkisini azaltmak için kol ve bacaklarını gövdesine doğru çeker ve ısı üretebilmek için titremeye başlar.

Yeni doğmuş bebeğinizi acı hissinden, her iki eli ve ayaklarını geri çekmek ve acı kaynağından öteye çekilmek vasıtasıyla kaçınabilir. Bebeğiniz ayrıca, eğer başına ya da yüzüne battaniye ya da başka birşey konmuşsa, kendisini boğulmaktan da kurtulabilir. Bunun için bebek önce bu nesneyi ağzına alır ve başını her iki yana çılgınca sallamak suretiyle üzerinden atmaya çalışır. Bunu başaramazsa, her iki eliyle yüzünü tırmalamak yoluyla bu nesneden kurtulmaya çalışır.

Çoğu yeni anne babanın kafasında bebeklerinin ilk ayına ilişkin birçok soru vardır. Bu konuda doktorunuz sizin için en sağlam bilgi kaynağıdır. Doktorunuzu “rahatsız ede*ceğiniz” düşüncesiyle biraz isteksiz aramanıza karşın, doktorların çoğu telefonla sorularınızı cevaplandırmaya alışıktırlar. Çoğu kimse için çocuk uzmanı hekimler ya da deneyimli hemşireler de yardımcı olabilmektedir. Herhangi bir tered-dütünüz olduğunda çekinmeden yardımlarını isteyebilirsiniz.

Bebeğinizin hasta olabileceğinden şüphelendiğinizde derhal doktorunuzu aramalısınız. Bebeğiniz yaşamının ilk ayında özellikle çok hassastır ve kolayca zarar görebilir. 3 aylık bir bebek için önemsiz sayılabilecek bir ateş ya da öksürük, üç haftalık bir bebeğin hastaneye yatmasını gerektirecek yeterli neden olabilir.