Et ve Et Mamüllerinin Sağlık Açısından Açıklaması
Hayvansal gıda maddeleri denilince:
-Etler ve sakadat,
-Balıklar,
-Av ve kümes hayvanları,
-Süt ve mamülleri,
-Yumurta anlaşılır.
Bu hayvansal gıda maddeleri, hayvansal protein kaynağımızdır. Bunların proteini 1. sınıf yani en yararlı ve her gün yaş, kilo ve sağlık durumuna göre belirli miktarlarda mutlaka alınmaları gerekli temel gıda maddelerimizdendir. Bilhassa hamile ve emzikli kadınlar, bebekler, çocuklar, hastalar ve hastalıktan yeni kurtulmuş kişiler, mutlaka bu hayvansal proteinlerden almaya mecburdurlar. Aksi halde bebeklerin ve çocukların bedenen ve zihnen büyümeleri; hastaların kendilerini toparlaması imkanı olmaz.
Aşağıda çeşitli hayvan etlerinin sağlığımız yönünden durumları bildirilmiştir. Diğer tüm yiyecekler, birbirine yakınlık derecelerine göre toplu gruplar halinde verilerek, o gruptan birinin yenmesi mahzurlu ise, onun yerine neyin yenilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır.
Et ve balıkların çeşitli hazırlama şekilleri vardır. Bunların lezzetli ve kolay sindirilebilmesi için genel esaslar şunlardır:
Suda Haşlama
Bu usül, sığır ve tavuk pişirmede kullanılır. Bazen koyun da bu şekilde pişirilir.
Suda pişirmede, et soğuk suya konup ısıtılırsa, etin pek çok gıda maddesi suya geçer. Bu su, iyi bir et suyu olur. Bunun içine biraz da et ufalanıp konulursadeğeri daha da artar. Yalnız böyle soğuk suya konarak pişirilen etin ne kokusu ve ne de gıda değeri kalmaz nesi varsa suyuna geçmiş olur. Bu et suyu, iştah açıcı ve besleyicidir. Yalnız karaciğeri rahatsız olanlara yaramaz.
Et, kaynamakta olan suya konup haşlanırsa, üst kısmı kabuk bağlayarak gıda kısmının suya geçmesini önler. Haşlama et tavsiye edilenler eti böyle pişirmelidir.
Izgara
Yağ yemesi yasak olanlar için iyi bir hazırlama şeklidir. Izgara et, bütün gıda değerini muhafaza eder. Izgara önce kızdırılmalı sonra üzerine zeytinyağı sürülmüş et (köfte, biftek vs.) kızgın ızgaraya konulmalıdır. Böylece etin besleyici suyu dışa akmaz. Bir yüzü kızaran et, maşa ile çevrilmeli; çatalla çevirerek et delinmeli ve suyu akıtılmalıdır.ızgarada et pişirirken tuz eklenmelidir. Zira tuz, etin suyunun akmasına yol açar. Kızaran etler tabağa alınıp üzerlerine biraz taze tereyağ ve biraz da kıyılmış maydonoz konur.
Izgaralık etin kalınlığı 2 cm. civarında olmalıdır. Daha ince olursa, kuru olur; kalın olursa, iç kısmı pişmez.
Kızartma
Kızartılacak etin kalınlığı1 cm. civarında olmalıdır. Daha ince olursa, yağ dokuları alınmamalı, yer yer ince bir tabaka halinde yağ kalmalı veya en iyisi etin üzerine zeytinyağı sürüp öyle kızartılmalıdır. Fırından çıkartıldığında üzerine taze tereyağı konur. Böylece tereyağının kızarması önlenir.
Yağda Kızartma
Bol yağ içerisinde et pişirilir (kızartılır). Bu nevi hazırlanan etin hazmı zor olur.
Düdüklü Tencerede Pişirme
Et önce biraz kızartılmalı ve sonra tencereye konup pişirilmedir. Yağsız etler düdüklüde hafif olur. Düdüklüde pişen yağlı etler ise zor sindirilir.
Sebzeli Güveç
Et, patates veya diğer sebzelerle birlikte pişirilir. Hoş bir koku alır. Fakat mide ve karaciğeri rahatsız veya hassas olanlar, sebzeli eti pek iyi hazmedemezler.
BALIKLARIN PİŞİRİLMESİ
Suda Haşlama:
Yağsız balıklar suda pişirilir. Balık yeterince kaynatılarak iç kısımların pişmesi sağlanmalıdır. Böylece kolay sindirilir.
Izgara:
Izgara etlerdeki avantajlar, ızgara balıklar için de aynıdır. Izgarada balığın piştiği, silkeleyince kılçıklarından ayrılmasıyla anlaşılır. Balıklar ızgaraya konmadan üzerlerine zeytinyağı sürmelidir.
Kızartma:
Bir tepsi içerisinde balık fırına sürülür. Yalnız tepsiye biraz beyaz şarap ve biraz da yağ tercihan ayçiçek veya zeytinyağı) konur. Tereyağ konulmamalıdır, zira sıcakta yanar.
Yumurta
* Yumurta önemli ve komple bir gıdadır. Çeşitli vitaminleri, demiri ve proteini ile herkese çok faydalıdır.
* Herkes yumurta yiyebilir. Sadece miktar değişiktir.
* Biyolojik değeri yüksektir ve bilhassa çocuklara ve büyüme çağındaki gençlere çok faydalıdır.
* 2-2,5 yumurta, 100 g etin terini tutar.
* Yumurtadan tam istifade edebilmek için ustalıkla pişirmek gerekir: yumurtanın beyazı çiğ yenirse hazmolunamaz ve çıkar gider. Buna karşılık, sarısı çiğ yenirse, çok yararlı olur. Bu hale göre; yumurta ya tüm katılaşmamış rafadan olmalıdır. (akı pişmiş sarısı duru) veya sirkeli sıcak suya kırılarak, beyazı dağılmadan pişirilmelidir. Beyazı katılaşınca, sarısı tam katılaşmadan sudan kaşıkla alınmalıdır.patlatmadan bu şekilde hazırlanan yumurtaya tuz, kekik, karabiber, kuşdili vs. Baharat ekerek yenilmelidir.
* Bazı kimselerde yumurta allerji yapar ve onların karaciğerlerine dokunur. Karaciğeri ve safra yolları rahatsız olanlarla, yumurtanın allerji yaptığı kimseler, yumurtayı az ve seyrek yemelidirler.
* Bazı kimselerde rafadan, bazı kimselerde ise yağda yumurta zararlı olabilir. Herkes kendine dokunmayan şekli bilmelidir.
* Aynı öğünde, et, balık, yumurta, beyin gibi ağır yiyecekler birlikte yenilmemelidir. Bu bakımdan sucuklu veya pastırmalı, kıymalı yumurta bilhassa hasta kimselerce yenilmemelidir. Hazımları zor olur ve dokunur.
* Günde en fazla 1 yumurta yenilmelidir. Fazla yenirse zararlı olur.
* Herkes az veya normal miktarda yumurtayı, kendine yararlı şekilde hazırlayıp yemelidir. Zira yumurta yeri doldurulamaz bir gıdadır ve faydalı maddelere havidir.
* Sağlıklı şahıslar ve çocuklar haftada 5-6, yaşlılar 2-3`den fazla yumurta yememelidir.
* Zayıflamak isteyenler, diğer yiyeceklerin yanında günde 1 yumurta yerlerse sarsılmadan zayıflayabilirler.
* Yenilecek yumurta en az 3 gün beklemiş olmalıdır. Günlük yumurta iç kısmı tam olgunlaşmamıştır ve dinlenmesi lazımdır.
* Tabii yemle, çiftlikte beslenen tavuk yumurtaları daha iyidir. Bayat et, balık unları, kan ile beslenen tavukların yumurtası zararlı maddeleri insana nakleder. Bilhassa damar sertliği, böbrek rahatsızlığı, karaciğer-safra yolları hasta ve kolesterolü yüksek olanlara bu yumurtalar çok dokunur.
* Yumurtaların tazelik muayenesi: 1 litre suda 120 gr. Tuz eritilir ve yumurta bu suya konur. Eğer yumurta tam dibe dalarsa 2-3 günlüktür. Ortda durursa 3-5 günlük, su yüzüne yakın durursa 15,20 günlük veya bayattır.
* Yumurta kırılınca sarısı dağılmazsa, o yumurta tazedir, sarısı dağılırsa bayattır.
* Hindi ve ördek yumurtalarıpek yenmez; bunlar pasta vb. Yerlerde kullanılır ve bunlar bazen zehirlenmelere yol açarlar.
* Yumurta buzdolabında veya kireçli suya batırılarak birkaç hafta saklanabilir.
Hayvansal gıda maddeleri denilince:
-Etler ve sakadatlar,
-Balıklar,
-Av ve kümes hayvanları,
-Süt ve mamülleri,
-Yumurta anlaşılır.
Bu hayvansal gıda maddeleri, hayvansal protein kaynağımızdır. Bunların proteini 1. sınıf yani en yararlı ve her gün yaş, kilo ve sağlık durumuna göre belirli miktarlarda mutlaka alınmaları gerekli temel gıda maddelerimizdendir. Bilhassa hamile ve emzikli kadınlar, bebekler, çocuklar, hastalar ve hastalıktan yeni kurtulmuş kişiler, mutlaka bu hayvansal proteinlerden almaya mecburdurlar. Aksi halde bebeklerin ve çocukların bedenen ve zihnen büyümeleri; hastaların kendilerini toparlaması imkanı olmaz.
Aşağıda çeşitli hayvan etlerinin sağlığımız yönünden durumları bildirilmiştir. Diğer tüm yiyecekler, birbirine yakınlık derecelerine göre toplu gruplar halinde verilerek, o gruptan birinin yenmesi mahzurlu ise, onun yerine neyin yenilebileceği gösterilmeye çalışılmıştır.
Piliç – Tavuk
* Son yıllarda piliç eti çok yenir olmuştur. Piliçte yağ olmadığı için hazımları kolaydır.
* Nekahat devresinde olanlara ve hazımsızlık çekenlere piliç tavsiye edilir.
* Yenilecek piliçler, mümkün mertebe tabii yemlerle beslenmiş olmalı. Kır hayvanları tercih olunur. Yağsız olmalıdır.
* İlaç fabrikası artıkları veya bayatlamış et, balık vb. Hayvani artıkları yedirilen piliçlerin etleri zararlıdır. Bilhassa kalp ve damar hastalıkları olanlara çok zarar verir. Allerjisi olanlara çok dokunur.
* Alınacak piliç 1 kg`dan ağır olmalıdır. Tavuklar 1,5
-2 yıldan fazla yaşlı olmamalıdır. Yaşlı tavukların hazmı çok zor olur.
* Tavuklar fırında kızartılırken üzerine tereyağı değil, sıvı bitkisel yağ sürülmelidir. Tereyağ ayrışır ve sağlığa zararlı olur. Ayrıca kızarmış tavuğun derisi de yenmemelidir.
Kaz
* Kaz eti genellikle yağlıdır. Bu sebeple hazmı zordur. Yağında kolesterol fazladır.
* Kaz, suda haşlanarak yağından arınmak suretiyle, az miktarda yenilebilir.
* Damar sertliği, kolesterol, kalp rahatsızlığı ve hazımsızlık çekenler, bunu yememelidir.
Ördek
* Beslenme koşulları dolayısıyla ördek eti damar sertliği kolesterol ve diğer hastalıkları olanlara, çocuklara ve ihtiyarlara tavsiye edilmez.
* Yağlıdır, hazmı zordur.
* Sağlıklı kişiler ara sıra az miktarda yiyebilir.
Hindi
* Hazmı kolaydır; hasta
-sağlam herkese tavsiye olunur. Piliç eti vasıflarındandır.
* Kesilecek hindiler, 6
-8 aylıktan daha yaşlı olmamalıdır. 1 yıldan yaşlı hindilerin hazmı çok zor olur.
Kuzu Oğlak
* 6 haftalıktan daha küçük süt kuzularının etleri çok zararlıdır. Damar sertliği, kolesterol, tansiyon, kalp böbrek vb. Rahatsızlığı olanlara şiddetle yasaktır. Romatizma ve damar hastalığında çok zarar verir.
* Süt kuzusu eti çabuk bozulur; buzdolabında da olsa 2 günden sonra bayat sayılır.
* 4 aylıktan sonra tamamen otla beslenen kuzu etleri sağlıklı kişilerce yenilebilir.
Koyun
* Yağsız olmak şartıyla iyi etlerdendir. Koyun eti pişirilmeden önce, imkan nispetinde üstündeki ve içindeki yağları alınmalıdır. Yağın hazmı çok zordur.
* Çok yaşlı koyunlar yenilmemelidir.
Sığır
* Sığır eti kart olmamak koşuluyla, en iyi etlerdendir.
* Besleyici ve çeşitli vitaminlerce zengindir. Koyun etine nazaran bu daha kolay sindirilir.
* İnek eti liflidir ve sığır eti kadar iyi değildir.
* Sığır eti de keza yağsız olmalıdır. Yağının hazmi zordur.
* İhtiyaçtan fazla yenilmemelidir. Karaciğer ve böbrekleri yorar.
Dana
* 2 aylıktan daha küçük buzağıların eti sağlığa zararlıdır.
* Daha sonraki yaşlarda kesilenler dana eti sayılır ve sığır etine tercih olunur.
Tavşan
* Ev tavşanı az yağlı ve hazmı kolaydır.
* Yağ ve yağlı salça ilave etmeden yenirse, faydalı bir etdir.
* Zayıflamak isteyenlere, et olarak bu tavsiye edilir. Kalori değeri azdır.
* 8-10 aylık tavşan eti en iyisidir. Daha tazesi veya kartı iyi olmaz.
Av Etleri
* Dağ tavşanı ve çeşitli kuşlar, uygun mevsimde avlanır. Bunlar bayatlamadan yenilmelidir.
* Av hayvanları yağsızdır. Ayrıca protein miktarı fazladır, bu sebeble faydalıdır.
* Tabii olarak beslendiklerinden etlehoş ve lezzetli olur.
Av hayvanlarının ekserisi yorgundur. Bu nedenle, çeşitli yorgunluk maddeleri etlerinde kalır. Kalp, damar hastalığı veya benzeri ağır hastalar bunları yememelidir.
Balıklar
* Balık çeşitleri çoktur. Protein değeri diğer etler ayarındadır.
* Balıklar, diğer etlerden daha fazla fosfor ve iyot ihtiva ederler.
* Balık etlerinde bol B1, B2 ve PP vitaminleri bulunur.
* Balık yağlarında da A ve D vitaminleri vardır. Gelişmesi yavaş çocuklara çok fayda verir.
* Balık yağsız ve taze olmak şartıyla çocuklara, gençlere, hazım zorluğu çekenlere, ihtiyarlara iyi, hafif bir gıdadır.
* Mide, barsak ve karaciğeri hassas olanlar, yağsız balıkları tercih etmeli ve ara sıra az miktarda yemelidirler.
* Balıklar, çabuk bayatlar ve içerisinde zararlı maddeler teşekkül eder. Böylece hazım yollarında bozulmalara sebeb olur.
* Yakalanan balıklar sıcakta ve açıkta uzun süre kalmamalıdır. Çabuk bozulur.
Kabuklu Deniz Ürünleri
* Fazla olmamak şartıyla ve taze olarak yenirse, çok değerlidirler.
* Bol protein, fosfor, kalsiyum ve diğer maddelere havidir. Bol demirli olduklarından kansızlara çok yararlıdır.
* Deniz ürünleri bazı kimselerin hazım yollarında bozulmalara ve ciltte kurdeşene neden olabilir.
İstakoz
* Hazmı ağırdır. Besleyicidir. Çok faydalı nadir maddelere havidir.
İstiridye
* Hazmı kolaydır ve iştah açar. Bu sebeble yemek öncesi yenir.
* Bol A,B,D vitaminleri vardır. İyot, bakır, demir de vardır.
* Çiğ yendiğinden hazmı kolay ve faydası fazladır.
* Bazı kirli sulu yerlerden alınan istiridyeler, şahısların hazım yollarında hastalıklara (tifo, paratifo) sebeb olur.
* Zehirlenmeleri önlemek için bol limon ve beyaz şarapla yenilmelidir.
Midye
* Bu, istiridye kadar değerli değildir. Çiğ yenmez.
* Midye, sadece kışın yenilmeli ve uzun süre suda haşlanmalıdır.
* Midye, hazım yolları rahatsız olanlara, yorgun ve yaşlı kimselere ve çocuklara verilmemelidir.
SAKADATLAR
* Sığır, koyun ve benzeri hayvanların ciğer, kelle, işkembe vs. organlarına denir. Şimdi bunları ayrı ayrı görelim:
Paça
* Bunlar yağlı ve hazmı zordur. Fazla üre ve kolesterol verirler.
* Bol sarmısak ve limon sıkarak zararları azaltılabilir.
Karaciğer
* Çok faydalıdır. Bol demir, fosfor ve çeşitli vitaminlere havidir.
* Kansızlıkta çok fayda verir. Bilhassa çocuklara, nekahat devresinde olanlara, bedeni ve ruhi yorgunluk geçirenlere çok fayda verir.
* Sporcular ve öğrenciler için de çok faydalıdır.
* En iyisi dana ciğeridir. Tadı ve kokusu hoştur.
Şeker hastalarına karaciğer yasaktır. Haftada 1 defa kişi başına 100 g yenilmelidir. Etler gibi ciğer de taze olmalı ve uzun süre bekletilmemelidir.
Beyin
* Bol fosfor ihtiva eder, çocuklara çok faydalıdır.
* Suda haşlanıp, üzerine bol zeytinyağı ve limon sıkılmalıdır.
* En kolay koyun ve dana beyni sindirilir. Sığır beyninin hazmı biraz zordur.
* Beyinde kolesterol fazla olup damar ve kalp hastalarına yasaktır.
* Beyin çok taze olmalıdır ve bir defada 50 gr`dan fazla yenilmemelidir.
Yürek
* Kalp adeleleri B vitaminlerince zengindir. Yalnız serttir ve hazmı zordur. Ara sıra az miktarda yenilebilir.
* En iyi yürek koyun ve dana yüreğidir.
* Dil de iyi bir gıdadır. Özellikle koyun-kuzu dili faydalı ve hazmı kolaydır.
Son Yorumlar